Poprzedni rozdział. | Wstęp do kognitywistyki - spis treści.

Uwaga: te wykłady zostały zastąpione nową wersją.


Wyższe czynności psychiczne

Wyższe czynności psychiczne: mowa, muzyka myślenie, planowanie, kojarzenie, pamięć ...
Czy zlokalizowane?


Mowa

Główne struktury zaangażowane w rozumienie i tworzenie mowy.
Okolice zakrętu kątowego: obszar kojarzeniowy dla słuchu, wzroku, nazw, uszkodzenia zbaurzają czytanie i pisanie.
Obszar Wernickego w płacie skroniowym - arafazje, mówienie bez sensu, niegramatyczne, zły wybór słów i łączenie wyrazów, ale prawidłowy rytm i wymowa.
Obszar Brocka - afazje motoryczne, niezdolność do prawidłowych wypowiedzi pomimo prawidłowego rozumienia.
7 rodzajów afazji w wyniku różnych uszkodzeń tych obszarów.

Z obrazowania mózgu wiemy:

  1. Słowa dotyczące konkretnych pojęć (rzeczowników - przedmiotów, osób, zwierząt, jedzenia, narzędzi) są kodowane w lewym płacie skroniowym.
  2. Słowa określające działanie (czasowniki) kodowane są w lewym płacie kory przedczołowej, dolnej części zakrętu czołowego i korze przedruchowej.

  3. Należy rozróżnić rozpoznawanie (wiedzieć, czym coś jest) od nazwania (przypominanie formy symbolu oznaczającego danych obiekt).
  4. Podobne kategorie, np. narzędzia mechaniczne i sztućce, są zlokalizowane blisko siebie.
  5. Lezje przedniej części kory dolnoskroniowej i dolnej części zakrętu skroniowego => problemy z nazywaniem zwierząt.
  6. Lezje tylnej i bocznej części kory skroniowej oraz zakrętu nadbrzeżnego => problemy z nazywaniem narzędzi.
  7. Kodowanie pojęć jak i nazw dla znanych osób lub przedmiotów => z przodu w stosunku do regionów odpowiedzialnych za kodowanie nazw i koncepcji ogólnych.
  8. Problemy z rozpoznawaniem konkretnych koncepcji skorelowane są z uszkodzeniami wyższych obszarów asocjacyjnych w obszarze ciemieniowo-skroniowym (TP).

Widzenie słowa i liczenie znajdujących się w nim sylab wywołuje całkiem inne pobudzenie niż widzenie i zastanawiani się nad znaczeniem słowa.

Koncepcja narzędzia, którym potrafimy się posługiwać: obszar połączony z somatyczną i wzrokową korą sensoryczną, korą ruchową, a więc blisko ośrodków przetwarzających sygnały o ruchu ręki i analizujących wzrokowe sygnały związane z ruchem.

Pojęcia, nazwy rzeczownikowe i czasownikowe kodowane są w innych obszarach kory.

Uszkodzenia mogą doprowadzić do zaniku zdolnośc posługiwania się jakąś kategorią pojęć językowych, np. pojęć rzeczy znanych bezpośrednio w odróznieniu od abstrakcyjnych nazw.
Rozumienie, wiedza, zakłada zdolność do działania, pobudzenie kory ruchowej, pamięci epizodycznej, użycia danego słowa w sensie schematu senso-motorycznego.

W jaki sposób rozpoznajemy i nazywamy kolory?

Pojęcia dotyczące kolorów i struktura barw są niezależne od kultury. Uszkodzenia kory wzrokowej w obszarze V4 prowadzą do utraty pojęć i wrażeń dotyczących kolorów.

Nazwy kolorów - obszar tylnej kory skroniowej i dolnej ciemieniowej, zaburzenia fonologiczne.

Uszkodzenia zakrętu językowatego (przyśrodkowa pow. potyliczno-skroniowa) prowadzi do anomii kolorów, braku kojarzenia nazwy i koloru przy normalnym widzeniu kolorów, chociaż pojęcia i formy wypowiedzi są poprawne.

Wypowiedzenie słowa czy zdania wymaga aktywności obszarów ruchowych (Brocka i kory przedruchowej) i inicjacji tego procesu przez zwoje podstawy mózgu.

Aleksja bez agrafii: niezdolność do czytania przy zachowanej zdolności kopiowania i pisania.
Głośne czytanie może być możliwe, ale przy cichym nie pobudza się sens słów.


Muzyka

Instynkt muzyczny - wrodzony. Dlaczego? Prymitywny system porozumieniwania się?
Śpiew ptaków i reakcje typu "stroszenia piórek".

Lateralizacja - widoczna już u niemowląt; preferencje lewo i prawo-uszne.

Związek muzyki z emocjami.
Czy to wesoła czy smutna melodia? Wiedzą to nawet osoby bez muzycznego słuchu.


Matematyka

Czemu 2+2 = 4? Można pamiętać tabliczkę mnożenia ale zaburzenia płata ciemieniowego po wylewie nie pozwolą odpowiedzieć na pytanie: czy 5 leży pomiędzy 2 i 4?
Wiem, rozumiem - pobudzenie układu nagrody (płata czołowego) po prawidłowo wykonanym działaniu?
Płaty skroniowe: pamięć faktów, tabliczka mnożenia.
Płaty ciemieniowe: wyobraźnia arytmetyczna.


Humor

Na czym polega poczucie humoru? Jaka jest funkcja śmiechu?
Śmiech występuje we wszystkich kulturach, chociaż są różnice.

Żarty: pobudzają oczekiwania, napięcie, koncząc się zamianą oczekiwanej interpretacji na inną, równie logiczną.
Podobnie do reakcji wynikającej z procesów twórczych przy szukaniu wyjścia z impasu spowodowanego anomalią.
Śmiech - sygnał społeczny pokazujący, że anomalia jest trywialna, fałszywy alarm.
Jeśli napięcie rośnie to zamiast rozładowania przez śmiech może skończyć się strachem.
Jeśli ktoś poślizgnie się na skórce od banana to nas smieszy; jak rozbije głowę to nie.

Łaskotki: początkowo strach ale potem reakcja zawiadamiająca - nic groźnego.
Niektórzy nie mogą przezwyciężyć strachu przed łaskotaniem.

Asymbolia bólu: brak połaczenia kory wyspy z korą obręczy.
W efekcie sygnały bólu nie są interpretowane, mogą wywołać śmiech.


Podsumowanie udziału poszczególnych płatów kory w wyższych funkcjach psychicznych

Płat potyliczny:

  • widzenie; analiza koloru, ruchu, kształtu, głębi;
  • skojarzenia wzrokowe, ocena, decyduje czy wrażenie jest analizowane i jaki jest jego priorytet.

Wyniki uszkodzeń płata potylicznego:

  • dziury w polach wzrokowych (skotoma);
  • trudności w umiejscowieniu widzianych obiektów;
  • halucynacje wzrokowe; niedokładne widzenie obiektów, widzenie aureoli;
  • trudności w rozpoznawaniu kolorów;
  • trudności w rozpoznawaniu znaków, symboli, słów pisanych;
  • trudności w rozpoznawaniu rysunków;
  • trudności w rozpoznawaniu ruchu obiektu;
  • trudności z czytaniem i/lub pisaniem.

Płat skroniowy:

  • zakręt górny i wieczko: słuch muzyczny, fonematyczny i wrażenia dźwiękowe;
  • obszar Wernickego - rozumienie mowy, gramatyka, prozodia;
  • zakręt dolny: rozpoznawanie obiektów;
  • kategoryzacja obiektów; pamięć werbalna, zapamiętywanie;
  • część podstawna: analiza zapachów

Uszkodzenia płatów skroniowych:

  • zaburzenia słuchu, rozumienia mowy i percepcji dźwięków;
  • zaburzenia wybiórczej uwagi na bodźce słuchowe i wzrokowe;
  • problemy w rozpoznawaniu widzianych obiektów; trudności w rozpoznawaniu twarzy (prozopagnozja);
  • upośledzenie porządkowania i kategoryzacji informacji werbalnych;
  • lewa półkula - trudności w rozumieniu mowy (afazja Wernickego);
  • uszkodzenia prawej półkuli moga spowodować słowotok;
  • trudności w opisywaniu widzianych obiektów;
  • zaburzenia pamięci - amnezja następcza, problemy z przypominaniem;
  • zaburzenia zachowań seksualnych;
  • zaburzenia kontroli zachowań agresywnych.

Płat ciemieniowy:

  • część górna: czucie dotyku, temperatury, bólu;
  • umiejscowienie wrażeń czuciowych;
  • prawa część dolna: orientacja przestrzenna, układ odniesienia względem swojego ciała konstruowany na podstawie wrażeń wzrokowych;
  • lewa częśćdolna: modelowanie relacji przestrzennych ruchów palców.
  • pomiędzy i część przyśrodkowa: celowe ruchy;
  • integracja ruchu i wzroku;
  • integracja czucia i wzroku w jeden percept;
  • manipulacja obiektami wymagająca koordynacji i wyobraźni przestrzenno/ruchowej.
  • rozumienie języka symbolicznego, pojęć abstrakcyjnych, geometrycznych.

Uszkodzenia płata ciemieniowego:

  • całkowita niepodzielność uwagi;
  • niezdolność do skupiania wzroku na określonym miejscu (apraksja wzrokowa);
  • trudności w orientacji przestrzennej;
  • trudności w integracji wrażeń wzrokowych w jedną całość (symultagnozja);
  • trudności w koordynacji ruchu oczu i rąk;
  • niezdolność do celowego działania wymagającego ruchu (apraksja), problemy w troszczeniu się o siebie;
  • lewy - niezdolność do odróżnienia kierunków, lewa-prawa
  • trudności w liczeniu (dyskalkulia) i matematyce, zarówno algebrze jak i geometrii;
  • niezdolność do nazwania obiektu (anomia);
  • okolice lewego zakrętu kątowego - niezdolność do umiejscowanienia słów pisanych (agrafia);
  • problemy z czytaniem;
  • prawy - brak świadomości niektórych obszarów przestrzenii i części ciała (jednostronne zaniedbanie);
  • anozagnozja, zaprzeczanie niesprawności;
  • trudności w rysowaniu;
  • trudności w konstruowaniu obiektów;
  • zaburzenia osobowości (zwykle lezje ciemieniowo-skroniowe).

Płat czołowy: działanie

  • część górna - funkcje ruchowe, pierwotna kora ruchowa, kora przedruchowa, dodatkowa kora ruchowa;
  • pamięć wyuczonych działań ruchowych, np. taniec, nawyki, specyficzne schematy zachowań, wyrazy twarzy;
  • lewy płat - obszar Brocka (mowa);
  • pola czołowe oczu (ruch gałek ocznych zależny od woli);
  • część przedczołowa: "zdawanie sobie sprawy";
  • planowanie i inicjacja działania w odpowiedzi na zdarzenia zewnętrzne;
  • oceny sytuacji;
  • przewidywanie konsekwencji działań - symulacje w modelu świata;
  • konfromizm społeczny, takt, wyczucie sytuacji;
  • analiza i kontrola stanów emocjonalnych, ekspresji językowej;
  • uczucia błogostanu (układ nagrody), frustracji, lęku i napięcia;
  • lewy płat - kojarzenie znaczenia i symbolu (słowa), kojarzenie sytuacyjne;
  • pamięć robocza;
  • wola działania, podejmowanie decyzji;
  • relacje czasowe, kontrola sekwencji zdarzeń.
  • część podstawna, kora okołooczodołowa -

Efekty uszkodzeń płata czołowego:

  • utrata możliwości poruszania częściami ciała;
  • afazja Brocka;
  • niezdolność do planowania wykonania sekwencji ruchów przy wykonywaniu czynności;
  • niezdolność do działań spontanicznych;
  • schematyczność myślenia;
  • "zapętlenie", uporczywe nawracanie do jednej myśli;
  • trudności w koncentracji na danym zadaniu; trudności w rozwiązywaniu problemów;
  • niestabilność emocjonalna; zmiany nastroju;
  • nieakceptowalne zachowania społeczne; zachowania agresywne;
  • lewy płat - depresja, prawy - zadowolenie;
  • prawy tylny - trudności w zrozumieniu kawałów i śmiesznych rysunków, preferencje dla niewybrednego humoru;
  • zmiany osobowości.

Płat limbiczny i jego okolice:

  • analiza wrażeń węchowych;
  • analiza wrażenia bólu;
  • kontrola negatywnych emocji; współpraca z ciałem migdałowatym;
  • skupienie uwagi.

Uszkodzenia:

  • złudzenia węchowe; zanik wrażeń węchowych;
  • nadpobudliwość; niepokój;
  • utrata kontroli nad emocjami;
  • wrażenia ciągłego bólu lub brak wrażeń bólowych.

Móżdżek:

  • koordynacja ruchów celowych;
  • utrzymanie równowagi;
  • regulacja napięcia mięśni;
  • pamięć niektórych odruchów;
  • wpływ na ruchy oczu.

Uszkodzenia:

  • brak koordynacji ruchów (asynergia); niezgrabność; brak precyzji ruchów;
  • problemy z utrzymaniem normalnej postawy ciała; zaburzenia równowagi;
  • trudności w ocenie zasięgu i momentu zatrzymania ruchu; trudności w łapaniu obiektów;
  • niezdolność do wykonywania szybkich ruchów naprzemiennych;
  • drżenie ciała;
  • potykanie się, tendencja do przewracania i "chodzenia na szerokich nogach";
  • słabe napięcie mięśni (hipotonia);
  • niewyraźna mowa;
  • nystagmus, gwałtowne ruchy gałek ocznych.

Pień mózgu: śródmózgowie, most, rdzeń przedłużony:

  • oddychanie (most);
  • kontrola rytmu serca (rdzeń przedłużony);
  • połykanie, kaszel i odruchy wymiotne (rdzeń przedłużony);
  • odruchy zaskoczenia, podskoku (śródmózgowie);
  • kontrola systemu autonomicznego: pocenia się, cisnienia krwi, temperatury i trawienia.
  • ogólny poziom przytomności;
  • sen
  • utrzymywanie równowagi.

Efekty uszkodzeń:

  • płytki oddech i problemy w produkcji mowy;
  • trudności w połykaniu płynów i pozywienia; (dysfazia);
  • problemy z równowagą, koordynacją, ruchami;
  • kręcenie się w głowie i wymioty (vertigo);
  • trudności w postrzeganiu środowiska;
  • zaburzenia snu (bezdech, bezsenność).



Następny rozdział. | Wstęp do kognitywistyki - spis treści.